Als hoofdplaats van de Valle Vigezzo is Santa Maria Maggiore een van de elegantste dorpen van het hele Ossoladal, historisch bekend als de “vallei van de schilders” en de “vallei van de schoorsteenvegers”.
De vallei van de schilders en schoorsteenvegers
Santa Maria Maggiore dankt zijn bekendheid aan twee sterk uiteenlopende tradities: enerzijds de seizoensgebonden emigratie van de schoorsteenvegers uit Valle Vigezzo, die vanuit deze dorpen vertrokken om in heel Europa te werken; anderzijds een levendige lokale schilderschool, die in de negentiende eeuw verschillende kunstenaars uit de vallei ertoe bracht zich ook buiten de regionale grenzen te vormen en naam te maken. Dit dubbele verleden weerspiegelt zich vandaag nog steeds in de architectuur van het dorp, met voorname villa’s die juist dankzij de inkomsten van wie voor werk was geëmigreerd, werden gebouwd.
Voor meer informatie over de geschiedenis van de schilderschool van Valle Vigezzo en de traditie van de schoorsteenvegers kunt u terecht bij het Distretto Turistico dei Laghi, Monti e Valli d’Ossola, dat ook de gespecialiseerde musea van de vallei verzamelt.
Het historische centrum
De oude kern van Santa Maria Maggiore ligt rond pleinen met arcades en elegante straten, met gebouwen in art-nouveaustijl die getuigen van de welvaart die het dorp tussen de negentiende en twintigste eeuw bereikte. Het is een dorp dat zich uitstekend leent voor een rustige wandeling, eventueel gecombineerd met een bezoek aan nabijgelegen dorpen in dezelfde vallei, zoals Masera of Druogno.
Uitvalsbasis voor Valle Vigezzo
Dankzij zijn centrale ligging is Santa Maria Maggiore vaak het referentiepunt voor wie de hele Valle Vigezzo wil verkennen, die meer algemeen wordt beschreven in het artikel over Valle Vigezzo, en tevens een doorgangspunt richting Zwitserland via de Pas van Camedo.
Van hier naar de wijngaarden van het Ossoladal
Wie in Santa Maria Maggiore verblijft, kan gemakkelijk afdalen naar de vallei van Ossola om de andere ziel van het gebied te ontdekken: die van de terrasvormige wijngaarden, met een proeverij van het ene dorp naar het andere.
Een historisch centrum om op het gemak te beleven
Wandelen door de straten van het centrum van Santa Maria Maggiore, tussen geplaveide steegjes en art-nouveaugebouwen, laat u de sfeer opsnuiven van een dorp dat de door emigratie opgebouwde rijkdom wist om te zetten in een verspreid architecturaal erfgoed, dat vandaag nog steeds zichtbaar is in elke hoek van het dorp.
De “vallei van de schoorsteenvegers” sinds de zestiende eeuw
Al sinds de zestiende eeuw stond Valle Vigezzo bekend als het “land van de schoorsteenvegers”, zoals blijkt uit historische documenten uit die tijd waarin de Duitse naam Kaminfeger Tal, “vallei van de schoorsteenvegers”, wordt gebruikt. Veel kinderen werden gekozen omdat ze kleiner waren en beter dan volwassenen in schoorsteenkanalen konden kruipen; zij werden vaak uitgebuit, onderbetaald en gedwongen om tijdens het winterseizoen ver van huis te leven, in een migratieverschijnsel dat de identiteit van de vallei diep heeft getekend.
Huizen in beola en het Schoorsteenvegersmuseum
Veel geëmigreerde schoorsteenvegers keerden later terug naar hun vaderland, waar zij hun eigen woningen bouwden: de traditionele architectuur van de vallei is vandaag nog herkenbaar aan de huizen met daken in beola, de lokale steensoort, en aan de hoge schoorstenen, die tot de indrukwekkendste van de streek behoren. Het regionale museum voor schoorsteenvegers en emigratie is gevestigd in Villa Antonia, in het historische centrum, en werd in 1983 opgericht dankzij de inzet van de voormalige schoorsteenvegers zelf, die begonnen met het verzamelen van gereedschap, kleding, oude fietsen, foto’s en herinneringen aan hun verleden.
Ook vandaag nog kunt u, wandelend door de straten van Santa Maria Maggiore, ouderen ontmoeten die familieverhalen over de emigratie van schoorsteenvegers herinneren: een mondeling erfgoed dat aansluit bij het materiële erfgoed dat in het museum wordt bewaard en dat helpt de collectieve herinnering levend te houden aan dit even harde als fundamentele hoofdstuk uit de geschiedenis van de vallei.
Een tip voor wie Santa Maria Maggiore bezoekt: tijd besteden aan zowel het museum als een eenvoudige wandeling door het dorp maakt het mogelijk om de dubbele, artistieke en volkse ziel die dit dorp uniek maakt in het landschap van het Ossoladal, ten volle te vatten.
